مریم الیاجوری (Meriem El Yajouri) یک اخترفیزیکدان مراکشی است که به‌عنوان نخستین بانوی مراکشی به مؤسسهٔ علمی تلسکوپ فضایی (STScI) ناسا در بالتیمور پیوسته است؛ همان مرکزی که مسئولیت علمی تلسکوپ‌های هابل، جیمز وب و نانسی گریس رومان را بر عهده دارد.
تحصیلات و مسیر علمی
الیاجوری دوران کارشناسی خود را در رشتهٔ فیزیک در دانشکدهٔ علوم رباط به پایان رساند و در سال ۲۰۱۳ موفق به اخذ مدرک لیسانس شد. او سپس برای ادامهٔ تحصیل به فرانسه رفت و در دانشگاه سوربن پاریس مدرک کارشناسی ارشد فیزیک گرفت. او سپس دومین کارشناسی ارشد خود را در رشتهٔ اخترشناسی، اخترفیزیک و مهندسی فضایی از دانشگاه پیر و ماری کوری در سال ۲۰۱۵ دریافت کرد.
الیاجوری در سال ۲۰۱۸ موفق به دریافت دکترای اخترفیزیک از رصدخانهٔ پاریس شد. موضوع رسالهٔ دکترای او «نوارهای میان‌ستاره‌ای پراکنده» (Diffuse Interstellar Bands یا DIBs) بود؛ نشانه‌های کیهانی مرموزی که بیش از یک قرن است دانشمندان را به چالش کشیده‌اند.
دستاوردهای پژوهشی و حرفه‌ای
پس از دکترا، الیاجوری به‌عنوان پژوهشگر در مؤسسهٔ اخترفیزیک فضایی فرانسه (IAS) در دانشگاه پاریس-ساکلی مشغول به کار شد. او همچنین چند ماه را به‌عنوان پژوهشگر مهمان در رصدخانهٔ جنوبی اروپا (ESO) در شیلی گذراند و از کمک‌هزینهٔ مرکز ملی مطالعات فضایی فرانسه (CNES) بهره‌مند شد.
در IAS، او در برنامه‌های اصلی تلسکوپ فضایی جیمز وب ناسا مشارکت داشت، از جمله مطالعات روی سحابی شکارچی (Orion Bar)، سحابی سر اسب و سحابی زنبق. تحقیقات او بر غبارهای میان‌ستاره‌ای در مناطق ستاره‌زا در کهکشان راه شیری و کهکشان‌های همسایه مانند ابر ماژلانی کوچک و کهکشان گرداب متمرکز است تا چگونگی تحول غبار کیهانی و تأثیر آن بر چرخهٔ ستارگان و سیارات را روشن کند.
جوایز و افتخارات بین‌المللی
الیاجوری در سال ۲۰۱۸ جایزهٔ دکترای اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی (IAU) را دریافت کرد؛ جایزه‌ای که هر ساله به یک پژوهشگر دکتری که در سطح بین‌المللی سرآمد باشد اهدا می‌شود. او نخستین دانشمند عرب و آفریقایی بود که این جایزه را از زمان تأسیس آن در سال ۲۰۱۶ دریافت می‌کرد.
از دیگر افتخارات او می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
جایزهٔ پژوهشگر جوان سال ۲۰۲۲ در جشنوارهٔ اخترشناسی ایفران مراکش
قرار گرفتن در فهرست «۱۰۰ جوان برجستهٔ آفریقایی» مجلهٔ The New Africa در سال ۲۰۲۴
دریافت جایزهٔ کامیل فلاماریون برای ترویج علم در سال ۲۰۲۵ از سوی انجمن اخترشناسی فرانسه
فعالیت‌های ترویجی و اجتماعی
الیاجوری تنها به پژوهش بسنده نکرده و به‌طور فعال در ترویج علم در مراکش و آفریقا نقش دارد. او در سال ۲۰۱۶ همراه با گروهی از همکاران، انجمن «اتوبوس فضایی مراکش» (Spacebus Morocco) را بنیان گذاشت؛ سازمانی که نجوم و علوم فضایی را به مدارس و مناطق دورافتادهٔ مراکش می‌برد. در نخستین سال فعالیت این برنامه، بیش از ۱۳٬۰۰۰ نفر از طریق سخنرانی‌های عمومی، بازدید از مدارس و شب‌های رصد ستارگان با این برنامه همراه شدند.
او همچنین مبادرهٔ «عشایر برای علم» (Nomads for Science) را بنیان گذاشت و پروژهٔ «ستارگان شازده کوچولو» را برای ارائهٔ فعالیت‌های نجومی به کودکان در مناطق صحرایی دوردست مراکش سازماندهی کرد. الیاجوری معاون بنیاد آسمان تاریک اطلس بوده و به‌عنوان هماهنگ‌کنندهٔ ملی ترویج نجوم در اتحادیهٔ بین‌المللی اخترشناسی برای مراکش خدمت کرده است. او همچنین هم‌رئیس کنفرانس سال ۲۰۲۴ انجمن اخترشناسی آفریقا بود.
مریم الیاجوری نمونه‌ای از پژوهشگران مراکشی است که با وجود چالش‌های فراوان، در عرصهٔ جهانی نجوم خوش درخشیده و هم‌زمان در تلاش است تا مسیر را برای نسل‌های آیندهٔ آفریقا هموار کند. خود او دربارهٔ این مسیر می‌گوید: «وقتی کودک بودم، آسمان تنها پنجرهٔ من به بی‌نهایت بود. تلسکوپ یا راهنمایی نداشتم، فقط اراده‌ای قوی و خانواده‌ای بسیار حمایتگر. همان آسمان اکنون مرا تا آمریکا آورده است.»