هزاع المنصوری، نامی که در تاریخ فضانوردی جهان عرب به عنوان یک نقطه عطف ثبت شده است، نخستین شهروند امارات متحده عربی است که به فضا سفر کرد و به عنوان اولین عربزبان، قدم به ایستگاه فضایی بینالمللی گذاشت. او پیش از این که به عنوان یک فضانورد شناخته شود، خلبان جنگندهای بود که در آسمانها پرواز میکرد و رویای رسیدن به ستارهها را در سر میپروراند. ماموریت او با شعار «آرزوی زاید» (Zayed’s Ambition) انجام شد و امارات را به نوزدهمین کشور جهان و نخستین کشور در منطقه عربی تبدیل کرد که فضانوردش به ایستگاه فضایی بینالمللی سفر کرده است.
زندگینامه و پیشینه
هزاع علی عبدان خلفان المنصوری در سیزدهم دسامبر ۱۹۸۳ در حومه «الوثبه» در ابوظبی متولد شد و سپس همراه خانوادهاش به منطقه «الظفره» در غرب ابوظبی نقل مکان کرد. علاقه او به آسمان و ستارگان از همان دوران کودکی شکل گرفت. او خود میگوید که از بچگی به ستارهها نگاه میکرد و رسیدن به آنها برایش غیرممکن به نظر نمیرسید. یکی از منابع الهام او، جاهطلبیهای شیخ زاید، بنیانگذار امارات بود که در دهه ۱۹۷۰ میزبان فضانوردان آمریکایی در ابوظبی بود.
او تحصیلات خود را در دانشکده هوانوردی «خلیفه بن زاید» ادامه داد و در سال ۲۰۰۴ مدرک کارشناسی در رشته فناوری حملونقل هوایی و هوانوردی نظامی دریافت کرد. هزاع در ژوئیه ۲۰۰۷ ازدواج کرد و پدر چهار فرزند به نامهای مریم، علی، عبدالله و منصور است. هنگام سفر به فضا، پرچم امارات و عکسی از خانوادهاش را با خود برد.
دوران خلبانی جنگنده
پس از فارغالتحصیلی، هزاع المنصوری به نیروهای مسلح امارات پیوست و به عنوان خلبان جنگنده مشغول به خدمت شد. او برای آموزش خلبانی جنگنده F-16 به مدت سه سال به ایالت آریزونا در آمریکا اعزام شد. هزاع در طول دوران خدمت خود به یکی از برجستهترین خلبانان تبدیل شد و به عنوان جوانترین خلبان F-16 امارات شناخته شد.
او در مدت چهار سال به درجه افسر آموزش خلبانی F-16 ارتقا یافت که با توجه به دشواری این کار و سن کم او، دستاوردی بزرگ محسوب میشد. سپس به عنوان خلبان بررسی عملکرد پرواز (FCF) برای جنگنده F-16B60 آموزش دید و بعدها به عنوان خلبان نمایشی (SOLO Demonstration pilot) منصوب شد.
هزاع در نمایشگاه هوایی دبی، جشن پنجاهمین سالگرد نیروهای مسلح امارات و روز ملی امارات در سال ۲۰۱۷ به عنوان یکی از نخستین خلبانان عرب و اماراتی در نمایشهای هوایی شرکت کرد. او دورههای تخصصی متعددی از جمله دوره بقا در آب، دوره تحمل شتاب تا ۹G و تمرین پرچم سرخ در لاس وگاس را گذراند.
انتخاب و آموزش فضانوردی
در دسامبر ۲۰۱۷، شیخ محمد بن راشد آل مکتوم، حاکم دبی و نخستوزیر امارات، فراخوان عمومی برای ثبتنام در برنامه فضانوردی امارات را اعلام کرد. بیش از چهار هزار نفر برای این برنامه ثبتنام کردند و هر یک امیدوار بودند نخستین فضانورد اماراتی شوند. هزاع المنصوری و سلطان النیادی پس از مجموعهای از مصاحبهها و آزمونهای پزشکی و روانی به عنوان دو نفر نهایی انتخاب شدند. شیخ محمد این دو را نماینده «اوج جاهطلبی امارات» توصیف کرد.
آموزشهای هزاع از سپتامبر ۲۰۱۸ در مرکز آموزش فضانوردی یوری گاگارین در «شهر ستارگان» مسکو آغاز شد. او همچنین در مرکز فضایی جانسون ناسا در هیوستون و مرکز فضانوردی اروپا در کلن آموزش دید. برنامه آموزشی او شامل موضوعات متنوعی بود: آموزش ماموریت علمی، آشنایی کامل با تمام بخشها و تجهیزات ایستگاه فضایی، تمرینهای اضطراری آتشسوزی، مواجهه با فشار کم و نشت آمونیاک، آموزش بقا در صورت فرود اضطراری در جنگل سرد و نحوه پوشیدن لباس فضانوردی ۱۰ کیلوگرمی در بیوزنی.
هزاع در مجموع بیش از ۱۴۰۰ ساعت آموزش تخصصی را گذراند و به عنوان فضانورد اصلی برای نخستین ماموریت امارات به ایستگاه فضایی بینالمللی انتخاب شد. سلطان النیادی به عنوان فضانورد ذخیره تعیین شد.
ماموریت تاریخی «آرزوی زاید»
در ۲۵ سپتامبر ۲۰۱۹، هزاع المنصوری با فضاپیمای سایوز MS-15 از پایگاه فضایی بایکونور در قزاقستان به فضا پرتاب شد. خدمه این ماموریت شامل اولگ اسکریپوچکا (فرمانده، روسکاسموس)، جسیکا مایر (ناسا) و هزاع المنصوری (امارات) بود. این ماموریت برای اسکریپوچکا سومین سفر فضایی و برای مایر و المنصوری نخستین سفر فضایی محسوب میشد. هزاع پس از پروازی شش ساعته با فضاپیمای سایوز به ایستگاه فضایی بینالمللی رسید و مورد استقبال سایر کارکنان ایستگاه قرار گرفت.
آزمایشهای علمی
هزاع المنصوری در طول اقامت هشتروزه خود در ایستگاه فضایی بینالمللی، ۳۱ آزمایش علمی انجام داد که ۱۶ مورد از آنها با همکاری آژانسهای فضایی بینالمللی از جمله روسکاسموس، ناسا، آژانس فضایی اروپا (ESA) و آژانس فضایی ژاپن (JAXA) انجام شد. ۱۵ آزمایش دیگر نیز با مشارکت مدارس امارات به عنوان بخشی از ابتکار «علم در فضا» (Science in Space) مرکز محمد بن راشد انجام شد.
برخی از مهمترین آزمایشهای او عبارت بودند از: بررسی تأثیر بیوزنی بر شاخصهای حیاتی بدن انسان، مطالعه تأثیر جاذبه بر عملکرد عضله قلب، بررسی تأثیر جاذبه بر دستگاه تعادل بدن و تأثیر جاذبه بر ادراک حسی زمان. او اولین فضانورد عرب بود که آزمایشهای علمی روی او انجام شد.
آزمایشهای دیگر شامل استحلاب زیت نخیل (بررسی تعامل روغن با آب در جاذبه کم)، بذور نخیل (بررسی بذرهای نخل در جاذبه صغیر) و غذای فضایی (تهیه اسموتی از شیر شتر و خرما غنیشده با ویتامین D) بود. هزاع در طول ماموریت خود ۱۲۸ بار به دور زمین چرخید و ۴.۹ میلیون کیلومتر را طی کرد.
فعالیتهای فرهنگی و آموزشی
هزاع المنصوری در طول ماموریت خود چندین نشست ویدئویی و رادیویی با دانشآموزان از بخش های مختلف امارات برگزار کرد و به سوالات آنها درباره زندگی در ایستگاه فضایی پاسخ داد. او نخستین تور ویدئویی راهنما به زبان عربی از ایستگاه فضایی بینالمللی را ضبط کرد و اجزای آن و زندگی روزمره در فضا را توضیح داد.
او زندگی در ایستگاه فضایی را از طریق ویدئوهای کوتاه مستند کرد و دفتر خاطرات روزانه نوشت و آداب و رسوم اماراتی را با همفضانوردانش به اشتراک گذاشت. هزاع سه غذای اماراتی را که در آزمایشگاه غذای فضایی روسیه تهیه شده بود، به همفضانوردانش معرفی کرد. او همچنین دو داستان کودکان را خواند و به نخستین فضانورد عرب تبدیل شد که داستانهایی برای کودکان در ایستگاه فضایی ضبط کرده است.
هزاع تصاویری از زمین، از جمله تصاویری از امارات از فضا و کشورهای عربی در شمال آفریقا، مصر و عربستان سعودی (از جمله مکه) را ثبت و ارسال کرد. او روزانه دو بار با ایستگاه زمینی در مرکز محمد بن راشد در دبی ارتباط برقرار میکرد تا برنامه و وظایف خود را هماهنگ کند. هزاع در طول اقامت خود در ایستگاه، سه تماس تصویری با زمین برقرار کرد و در یکی از این تماسها، برای نشان دادن اثر جاذبه صفر، میکروفن را از دستان خود رها کرد تا در هوا معلق بماند.
او با پوشیدن دشداشه (لباس سنتی اماراتی) از فرهنگ امارات متحده عربی برای دیگر فضانوردان تعریف کرد.
بازگشت به زمین
هزاع المنصوری در ۳ اکتبر ۲۰۱۹، پس از هشت روز اقامت در ایستگاه فضایی بینالمللی، با فضاپیمای سایوز MS-12 به زمین بازگشت. او همراه با نیک هیگ (فضانورد ناسا) و الکسی اوچینین (از روسکاسموس) در شهر جزقازغان در قزاقستان فرود آمد. زمان کل ماموریت او ۷ روز، ۲۱ ساعت و ۱ دقیقه ثبت شده است.
پس از بازگشت، هزاع به عنوان قهرمان ملی در امارات مورد استقبال قرار گرفت. شیخ محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، بازگشت او را به مردم امارات تبریک گفت.
نقشها و افتخارات پس از ماموریت
پس از ماموریت تاریخی خود، هزاع المنصوری به عنوان مدیر دفتر فضانوردان در مرکز محمد بن راشد برای فضانوردی (MBRSC) منصوب شد. او همچنان در زمینه آموزش و آمادهسازی فضانوردان آینده امارات فعالیت میکند و در تمرینات سفر فضایی (EVA) در آزمایشگاه شناوری خنثی ناسا شرکت کرده است.
در دسامبر ۲۰۲۴، در جشنهای روز ملی امارات، هزاع المنصوری به همراه سلطان النیادی مدال فضایی درجه یک (First-Class Space Medal) را از شیخ محمد بن راشد آل مکتوم دریافت کردند. این مدال به پاس دستاوردهای پیشگامانه آنها در بخش فضایی اهدا شد.
همچنین در دسامبر ۲۰۱۹، هزاع مدال خدمات عمومی برجسته (Distinguished Public Service Medal) را از ناسا دریافت کرد که بالاترین افتخار غیرنظامی این سازمان محسوب میشود. این مدال به پاس «مشارکتهای او در ماموریت Expedition 60 در ایستگاه فضایی بینالمللی» به او اهدا شد.
دانشگاه خلیفه نیز در اکتبر ۲۰۱۹ نخستین دکترای افتخاری خود را به هزاع المنصوری اعطا کرد.
جمعبندی
هزاع المنصوری از یک خلبان جنگنده F-16 در آسمان امارات به نخستین فضانورد این کشور و نخستین عربزبانی تبدیل شد که به ایستگاه فضایی بینالمللی سفر کرد. ماموریت هشتروزه او با شعار «آرزوی زاید» نه تنها یک دستاورد علمی و فناورانه برای امارات بود، بلکه به عنوان یک رویداد تاریخی، الهامبخش میلیونها نفر در جهان عرب شد. او با انجام ۳۱ آزمایش علمی، برقراری ارتباط با دانشآموزان، ثبت تصاویر از فضا و اشتراکگذاری فرهنگ اماراتی با همفضانوردانش، نقش یک سفیر فرهنگی و علمی را به بهترین شکل ایفا کرد. امروز هزاع المنصوری به عنوان مدیر دفتر فضانوردان در مرکز محمد بن راشد، همچنان در مسیر توسعه برنامه فضایی امارات و تربیت نسل بعدی فضانوردان این کشور گام برمیدارد.