پروفسور زکی سعود (Prof. Dr. Zaki Su’ud)، استاد تمام فیزیک در مؤسسه فناوری باندونگ (ITB) اندونزی، یکی از چهره‌های شاخص و بین‌المللی در حوزهٔ طراحی راکتورهای هسته‌ای، به‌ویژه راکتورهای نسل چهارم و سیستم‌های ایمنی ذاتی، به شمار می‌رود. او در دسامبر ۲۰۲۴، پس از دو سال بدون برنده، به‌عنوان نخستین دریافت‌کنندهٔ جایزهٔ سیوابسی (Siwabessy Award) بالاترین نشان افتخار اندونزی در حوزهٔ فناوری هسته‌ای معرفی شد.
مسیر علمی و تحصیلات
زکی سعود در ۱۲ دسامبر ۱۹۶۲ در وونوسوبو (Wonosobo) اندونزی متولد شد. او تحصیلات کارشناسی خود را در رشتهٔ ابزار دقیق هسته‌ای در ITB به پایان رساند و سپس برای تحصیلات تکمیلی راهی ژاپن شد. او مدرک کارشناسی ارشد (۱۹۹۲) و دکتری (۱۹۹۵) خود را در دانشکدهٔ مهندسی هسته‌ایِ مؤسسه فناوری توکیو (Tokyo Institute of Technology) دریافت کرد. نکتهٔ قابل توجه اینکه دورهٔ دکتری او تنها سه سال به طول انجامید.
حوزه‌های پژوهش و دستاوردهای علمی
زکی سعود پس از بازگشت به اندونزی، پژوهش‌های خود را در دو محور اصلی دنبال کرد: تحلیل و طراحی نیروگاه‌های هسته‌ای نسل جدید و توسعهٔ ابزارهای محاسباتی و ابزار دقیق هسته‌ای.
ایمنی ذاتی و راکتورهای نسل چهارم
تمرکز اصلی او بر گذار از «ایمنی غیرفعال» به «ایمنی ذاتی» (Inherent Safety) است. در این رویکرد، آخرین سد دفاعی در برابر حوادث فاجعه‌بار نه به سیستم‌های پیچیده، بلکه به قوانین طبیعی فیزیک سپرده می‌شود تا احتمال شکست عملاً ناچیز شود. او این ایده را ابتدا در دورهٔ تحصیل در ژاپن و بر روی راکتورهای خنک‌شونده با سرب (Pb) و سرب-بیسموت (PbBi) پیاده‌سازی کرد. نتایج نشان داد این راکتورها در برابر حوادث شدید، بسیار مقاوم‌تر از راکتورهای آب‌سبک هستند.
طراحی مدولار او مزایای عملی چشمگیری دارد: هزینهٔ اجزای ایمنی کمتر، امکان کارکرد بدون سوخت‌گیری مجدد برای ۱۰ تا ۳۰ سال (مناسب برای مناطق دورافتاده)، و امکان تولید انبوه که می‌تواند زمان ساخت نیروگاه را به نصف کاهش دهد.
استراتژی سوخت‌سوزی MCANDLE
زکی سعود مفهوم «کندل اصلاح‌شده» (MCANDLE) را معرفی کرد که تکاملی بر ایدهٔ استادش، هیروشی سکیموتو، است. در این روش، با تقسیم‌بندی هوشمندانهٔ قلب راکتور و جابه‌جایی سوخت، راکتور می‌تواند پس از رسیدن به شرایط شبه‌تعادلی، تنها با اورانیوم طبیعی به‌عنوان سوخت ورودی کار کند. این دستاورد، بهره‌برداری از منابع اورانیوم را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد و نگرانی‌های مربوط به اشاعهٔ سلاح هسته‌ای را نیز کاهش می‌دهد، زیرا سوخت ورودی فاقد غنی‌سازی است.
زیرساخت محاسباتی و شبیه‌سازی
او برای پشتیبانی از تحلیل‌های پیچیدهٔ سه‌بعدی و شبیه‌سازی‌های مونت‌کارلو، کامپیوترهای خوشه‌ای (Cluster Computers) برای پردازش موازی در ITB توسعه داد. این زیرساخت، توانایی محاسباتی لازم برای مدل‌سازی دقیق رفتار نوترونی و حرارتی راکتورها را فراهم کرد.
افتخارات و اثرگذاری
جایزهٔ سیوابسی (۲۰۲۴): او به‌طور مشخص برای «کار نوآورانه در توسعهٔ کامپیوترهای خوشه‌ای برای محاسبات موازی» و ارتقای چشمگیر توانایی تحلیل و شبیه‌سازی راکتورهای هسته‌ای شایستهٔ این جایزه شناخته شد.
خروجی علمی: بر اساس پایگاه اسکوپوس، او تا زمان دریافت جایزه ۲۲۸ مقاله منتشر کرده و بیش از ۱۰۰ مقالهٔ دیگر در نشریات و همایش‌های ملی داشته است. پروفایل گوگل اسکالر او نیز بیش از ۱,۶۰۰ ارجاع را نشان می‌دهد.
پرورش نسل جدید: او تاکنون راهنمای ۱۶۰ دانشجو در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری بوده است که نشان‌دهندهٔ نقش پررنگ او در تربیت نیروی انسانی متخصص هسته‌ای اندونزی است.
زکی سعود نمونه‌ای از پژوهشگری است که کار نظری را به طراحی‌های مهندسی مشخص و قابل اجرا گره زده است. تمرکز او بر ایمنی ذاتی و طراحی مدولار، نه‌تنها در چارچوب آکادمیک، بلکه به‌عنوان پاسخی عملی به نیاز اندونزی و کشورهای در حال توسعه برای دسترسی به انرژی هسته‌ای ایمن، مقرون‌به‌صرفه و مقاوم در برابر حوادث، اهمیت دارد.