والاس جان چالنس (Wallace John Challens)، دانشمندی بریتانیایی بود که به دلیل نقش محوری در توسعه سلاح‌های هسته‌ای این کشور، به‌ویژه ابداع مدارهای الکتریکی انفجار، شناخته می‌شود. او یکی از چهره‌های کلیدی در تبدیل بریتانیا به یک قدرت هسته‌ای بود.
زندگی اولیه و تحصیلات
جان چالنس در ۱۴ مه ۱۹۱۵ در پیتربورو، در خانواده‌ای با پیشینه مهندسی به دنیا آمد. او تحصیلات خود را در مدرسه دیکونز و سپس در کالج دانشگاهی ناتینگهام ادامه داد و در سال ۱۹۳۶ فارغ‌التحصیل شد.
آغاز فعالیت حرفه‌ای و جنگ جهانی دوم
چالنس فعالیت شغلی خود را در سال ۱۹۳۶ در وزارت جنگ بریتانیا و در بخش بالستیک زرادخانه سلطنتی وولویچ آغاز کرد و بر فیزیک توپ‌های سنگین کار می‌کرد. در سال ۱۹۳۹، او به بخش موشکی منتقل شد. در طول جنگ جهانی دوم، او در توسعه سیستم‌های هدایت موشکی در تأسیسات آبرپورت در ولز غربی مشارکت داشت. پس از پایان جنگ، او به عنوان بخشی از هیئت علمی بریتانیا به آلمان و سپس به ایالات متحده فرستاده شد تا روی موشک‌های V-1 و V-2 کار کند. برای همین خدمات، در سال ۱۹۴۶ نشان مدال آزادی ایالات متحده به او اعطا شد.
نقش کلیدی در برنامه هسته‌ای بریتانیا
پس از بازگشت به بریتانیا در سال ۱۹۴۷، ویلیام پنی، که خود در پروژه منهتن و ساخت بمب‌های هیروشیما و ناگازاکی نقش داشت، چالنس را برای پیوستن به پروژه بمب اتمی بریتانیا در تأسیسات تحقیقاتی سلاح‌های اتمی (AWRE) در آلدرماستون استخدام کرد. این انتقال با مخالفت مسئولان برنامه موشکی بریتانیا روبرو شد و پنی تنها پس از درخواست در بالاترین سطوح دولتی توانست موافقت آن‌ها را جلب کند.
اختراع مدارهای انفجاری (Firing Circuits)
مهم‌ترین دستاورد فنی چالنس، رهبری تیمی بود که مدارهای الکتریکی انفجار را برای بمب اتمی بریتانیا طراحی کرد. این مدارها باید ۳۲ عدسی انفجاری را که دور هسته پلوتونیوم را احاطه کرده بودند، دقیقاً همزمان و با دقتی در حد میلیونیم ثانیه منفجر می‌کردند تا هسته پلوتونیوم به طور متقارن فشرده شده و واکنش زنجیره‌ای هسته‌ای آغاز شود. این سطح از دقت، در آن زمان فراتر از توانایی فناوری الکترونیک بریتانیا بود. این مدارها می‌بایست ایمن، قابل اعتماد و به اندازه کافی مقاوم می‌بودند تا در برابر لرزش‌های ناشی از حمل با هواپیما دوام بیاورند.
عملیات هاریکن (Operation Hurricane)
چالنس و تیمش در ساخت و آزمایش اولین بمب اتمی بریتانیا نقش اساسی داشتند. در ۳ اکتبر ۱۹۵۲، در جزایر مونت‌بلو در سواحل استرالیا، او و یک دانشمند دیگر آخرین بررسی‌ها را روی بمب انجام دادند. چالنس شخصاً کلید مسلح‌سازی بمب را دقایقی قبل از انفجار فعال کرد. این بمب توسط مدارهای الکتریکی که خود او اختراع کرده بود، منفجر شد. این آزمایش موفقیت‌آمیز، بریتانیا را به سومین قدرت هسته‌ای جهان (پس از آمریکا و شوروی) تبدیل کرد.
مشارکت در آزمایش‌های هسته‌ای و توسعه سلاح‌های بعدی
چالنس در طول دوران حرفه‌ای خود در بیشتر آزمایش‌های هسته‌ای بریتانیا در مارالینگا (استرالیا) مشارکت داشت. او همچنین مدیر علمی آزمایش‌های عملیات گرپل (Operation Grapple) در سال ۱۹۵۷ بود که به آزمایش بمب هیدروژنی بریتانیا اختصاص داشت.
توسعه مولد نوترون
او بعدها یک مولد نوترون را توسعه داد تا جایگزین پولونیوم به عنوان عامل آغازگر در سلاح‌های هسته‌ای شود. این نوآوری، ایمنی و کارایی سلاح‌ها را افزایش می‌داد.
سلسله مراتب در AWRE و بازنشستگی
چالنس به یک چهره محوری در توسعه سلاح‌های هسته‌ای بریتانیا برای حدود ۳۰ سال تبدیل شد. او مدارج عالی را در AWRE طی کرد:
۱۹۵۹: رئیس توسعه کلاهک‌های هسته‌ای.
۱۹۶۵: معاون مدیر.
۱۹۷۲: قائم‌مقام مدیر.
۱۹۷۶ تا ۱۹۷۸: مدیر AWRE.
او در سال ۱۹۷۸ بازنشسته شد. در طول دوران مدیریتش، او بر تولید کلاهک‌های جدید برای نیروی هوایی و دریایی سلطنتی نظارت داشت و بعدها به اصلاح سیستم موشک هسته‌ای زیردریایی پولاریس کمک کرد تا بتواند از سیستم‌های دفاعی شوروی عبور کند (برنامه‌ای که با نام Chevaline شناخته می‌شود).
افتخارات و جوایز
جان چالنس در طول زندگی حرفه‌ای خود جوایز متعددی دریافت کرد:
مدال آزادی ایالات متحده (۱۹۴۶)
نشان افسر والا مقام امپراتوری بریتانیا (OBE) (۱۹۵۸)
نشان فرمانده والا مقام امپراتوری بریتانیا (CBE) (۱۹۶۷)
زندگی شخصی و وفات
چالنس در سال ۱۹۳۸ با جوآن استیونسون ازدواج کرد و حاصل این ازدواج دو پسر بود. او در ۱ مارس ۲۰۰۲، در سن ۸۶ سالگی، در حالی که در زادگاهش بزینگستوک مشغول بازی گلف بود، دچار حمله قلبی شد و درگذشت.
جان چالنس به عنوان یک مخترع نابغه در الکترونیک و ابزار دقیق، سهمی تعیین‌کننده در توسعه توان هسته‌ای بریتانیا داشت. تخصص او در طراحی مدارهای انفجاری و سایر اجزای حیاتی، او را به یکی از ارکان اصلی برنامه سلاح‌های اتمی و هیدروژنی این کشور تبدیل کرد.