دکتر هاشم بن عبدالله یمانی یکی از شاخص‌ترین چهره‌های علمی و مدیریتی عربستان سعودی است که در طول چند دهه فعالیت خود، از استادی فیزیک تا تصدی وزارت صنعت و تجارت، و در نهایت ریاست بر برنامه هسته‌ای و انرژی‌های تجدیدپذیر این کشور را تجربه کرده است. او امروز به عنوان رئیس «شهرک ملک عبدالله برای انرژی اتمی و تجدیدپذیر» (K.A.CARE)، اصلی‌ترین معمار برنامه هسته‌ای غیرنظامی عربستان شناخته می‌شود.
تولد و تحصیلات
هاشم بن عبدالله یمانی در اول سپتامبر ۱۹۴۶ (۱۳۶۴ هجری قمری) در مدینه منوره به دنیا آمد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در آمریکا پی گرفت و در سال ۱۹۶۹ دو مدرک کارشناسی، یکی در فیزیک و دیگری در ریاضیات، از دانشگاه کالیفرنیا در برکلی دریافت کرد.
سپس برای تحصیلات تکمیلی به دانشگاه هاروارد رفت و در سال ۱۹۷۱ مدرک کارشناسی ارشد فیزیک و در سال ۱۹۷۴ دکتری فیزیک را از همین دانشگاه اخذ نمود. موضوع رساله دکتری او «رویکرد L2 به نظریه پراکندگی کوانتومی» بود و او در جریان تحقیقات خود، همراه با ای. جی. هلر و تحت نظارت دبلیو. پی. راینهارت، روش ماتریس J در پراکندگی را معرفی کرد که به نام خود او نیز شناخته می‌شود.
مسیر حرفه‌ای
دکتر یمانی فعالیت حرفه‌ای خود را در دانشگاه ملک فهد برای نفت و معادن آغاز کرد و در آنجا مراحل استادیاری تا استادی تمام را طی کرد. در همین دانشگاه، مسئولیت‌های متعددی از جمله رئیس بخش فیزیک، رئیس دانشکده تحصیلات تکمیلی، و معاون مدیر مؤسسه تحقیقات را نیز بر عهده داشت.
او همچنین به عنوان استاد مدعو بیلافلد در آلمان و مدیر مدرسه تابستانی در دانشگاه ملک فهد فعالیت کرده است.
ورود به عرصه سیاسی و مدیریت کلان
یمانی در اوت ۱۹۹۵ به عنوان وزیر صنعت و برق عربستان سعودی منصوب شد و تا آپریل ۲۰۰۳ در این سمت باقی ماند. در طول این دوره، او یک برنامه استراتژیک بلندمدت صنعتی‌سازی برای کشور تدوین کرد و یکپارچه‌سازی شبکه برق میان شش کشور حاشیه خلیج فارس، اردن و مصر را به سرانجام رساند.
از می ۲۰۰۳ تا مارس ۲۰۰۸، او وزیر بازرگانی و صنعت بود و در این دوران تلاش گسترده‌ای برای عضویت عربستان در سازمان تجارت جهانی (WTO) انجام داد؛ دستاوردی که با توجه به جایگاه عربستان به عنوان بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان، از اهمیت جهانی برخوردار بود.
ریاست بر برنامه هسته‌ای عربستان
در آپریل ۲۰۱۰، دکتر یمانی به ریاست «شهرک ملک عبدالله برای انرژی اتمی و تجدیدپذیر» (K.A.CARE) منصوب شد؛ نهادی که مسئولیت اصلی برنامه‌های هسته‌ای و انرژی‌های تجدیدپذیر عربستان را بر عهده دارد.
اهداف و رویکرد
هدف اصلی K.A.CARE تحت رهبری یمانی، کاهش وابستگی عربستان به نفت به عنوان تنها منبع انرژی است. این نهاد در نظر دارد از طریق پروژه‌های بزرگ، منابع انرژی تجدیدپذیر و سازگار با محیط زیست مانند انرژی خورشیدی و بادی را توسعه دهد و همزمان به تولید برق هسته‌ای نیز وارد شود.
موضع‌گیری‌های کلیدی در عرصه بین‌المللی
دکتر یمانی بارها بر صلح‌آمیز بودن برنامه هسته‌ای عربستان تأکید کرده است. او در سخنرانی خود در کنفرانس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) در ابوظبی اعلام کرد که عربستان قصد دارد اورانیوم را در داخل کشور استخراج کند و این را «نخستین گام به سوی خودکفایی در تولید سوخت هسته‌ای» توصیف کرد.
او همچنین تصریح کرده که عربستان از اورانیوم با کارایی اقتصادی اثبات‌شده استفاده خواهد کرد و در حال رایزنی با کشورهای مختلف از جمله کره جنوبی، چین، فرانسه، روسیه، ژاپن و آمریکا برای تأمین راکتورهای هسته‌ای خود است.
دستاوردهای علمی و دانشگاهی
دکتر یمانی علاوه بر مسئولیت‌های اجرایی، یک استاد فیزیک برجسته نیز بوده است. او در دانشگاه ملک فهد، درس‌هایی مانند مکانیک کوانتومی و فیزیک آماری تدریس می‌کرد و کلاس‌هایش نه تنها مورد استقبال دانشجویان، بلکه مورد توجه همکاران هیئت علمی سایر دانشکده‌ها نیز قرار می‌گرفت.
او بنیان‌گذار انجمن فیزیک عربستان در ژانویه ۲۰۰۲ است و شاگردان بسیاری از او به مقامات عالی کشور از جمله اعضای مجلس شورا، معاونان وزیر، مدیران شرکت‌ها و رهبران دانشگاهی رسیده‌اند.
سایر مسئولیت‌ها و عضویت‌ها
دکتر یمانی در طول دوران حرفه‌ای خود، عضویت و ریاست نهادهای متعددی را بر عهده داشته است، از جمله:
رئیس هیئت مدیره شرکت سابک (صناعات الأساسية السعودية)
نایب رئیس شهرک ملک عبدالعزیز برای علوم و فناوری (KACST)
عضو هیئت امنای مرکز مطالعات و تحقیقات نفت ملک عبدالله
عضو مؤسسه ملک عبدالعزیز برای پرورش استعدادهای درخشان
عضو شورای عالی امنیت صنعتی، شورای عالی اقتصادی و شورای عالی نفت و معادن
جمع‌بندی
دکتر هاشم بن عبدالله یمانی را می‌توان پلی میان علم و سیاست در عربستان سعودی دانست. او با پیشینه‌ای درخشان در فیزیک نظری از هاروارد، به یکی از کلیدی‌ترین تصمیم‌گیرندگان اقتصادی و انرژی در بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان تبدیل شد. امروز، در رأس K.A.CARE، او نقشی محوری در تنوع‌بخشی به سبد انرژی عربستان و توسعه برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز این کشور ایفا می‌کند؛ برنامه‌ای که به گفته خودش، عربستان را به سمت خودکفایی در سوخت هسته‌ای سوق خواهد داد.