سامانه دفاع موشکی زمینی در مرحله میانی پرواز یا Ground-Based Midcourse Defense (GMD) یکی از مهمترین سامانههای دفاع موشکی ایالات متحده آمریکا است که برای مقابله با تهدید موشکهای بالستیک دوربرد و قارهپیما طراحی شده است. این سامانه وظیفه دارد در صورت شناسایی یک موشک بالستیک مهاجم، آن را در بخش میانی مسیر پرواز، یعنی زمانی که موشک در خارج از جو یا در ارتفاع بسیار بالا حرکت میکند، رهگیری و منهدم کند GMD از شبکهای از رادارها، سامانههای شناسایی و رهگیرهای زمینی تشکیل شده و بهویژه برای مقابله با تهدیدهایی مانند موشکهای بالستیک کره شمالی و دیگر تهدیدهای قارهای توسعه یافته است. عملکرد این سامانه بر پایه تشخیص سریع تهدید، محاسبه مسیر موشک و ارسال یک رهگیر برای برخورد مستقیم با هدف است.
بررسی ساختار سامانه دفاع موشکی زمینی در مرحله میانی پرواز
۱. رهگیرهای زمینی (GBI)
مهمترین بخش GMD، Ground-Based Interceptor (GBI) یا «رهگیر زمینی» است. این موشکها از سیلوهای زیرزمینی شلیک میشوند و برای برخورد مستقیم با کلاهک یا وسیله بازگشتی موشک بالستیک طراحی شدهاند.
۲. سامانههای شناسایی و ردیابی
GMD به مجموعهای از رادارها و حسگرها متکی است که پرتاب موشک بالستیک را شناسایی و مسیر حرکت آن را دنبال میکنند. اطلاعات این حسگرها برای تعیین مسیر احتمالی هدف در اختیار سامانه کنترل قرار میگیرد.
۳. مرکز مدیریت و کنترل
بخش فرماندهی و کنترل، اطلاعات دریافتی از حسگرهای مختلف را پردازش میکند و در صورت تشخیص تهدید، امکان تصمیمگیری و هدایت عملیات رهگیری را فراهم میکند.
۴. ارتباطات و شبکه انتقال داده
اجزای مختلف GMD باید بهصورت یک شبکه یکپارچه با یکدیگر ارتباط داشته باشند. دادههای راداری و اطلاعات مربوط به هدف از طریق شبکههای ارتباطی به مراکز کنترل و سامانههای رهگیر منتقل میشوند.
۵. وسیله برخوردکننده (Exoatmospheric Kill Vehicle)
در نسلهای مختلف GBI، بخش رهگیر وظیفه اصلی انهدام هدف را بر عهده دارد. مفهوم اصلی این سامانه Hit-to-Kill است؛ یعنی بهجای منفجر کردن یک کلاهک بزرگ در نزدیکی هدف، رهگیر تلاش میکند با سرعت بسیار بالا مستقیماً با هدف برخورد کند.
۶. پایگاهها و تأسیسات عملیاتی
رهگیرهای GBI در پایگاههای مشخصی در آمریکا مستقر شدهاند و تأسیسات پشتیبانی، نگهداری، ارتباطات و فرماندهی نیز بخشی از ساختار عملیاتی GMD را تشکیل میدهند.
در مجموع، GMD یک موشک منفرد نیست؛ بلکه یک شبکه دفاع موشکی متشکل از حسگرها، رادارها، سامانه فرماندهی و کنترل، ارتباطات و رهگیرهای زمینی است که با همکاری یکدیگر برای مقابله با موشکهای بالستیک دوربرد عمل میکنند.
این سامانه به طور همزمان توانایی منهدم کردن چند موشک را دارد؟
پاسخ دقیق این است که عدد ثابتی برای «چند موشک بهطور همزمان» اعلام نشده است.
GMD میتواند برای یک تهدید، یک یا چند رهگیر GBI شلیک کند؛ بنابراین در صورت وجود چند هدف، امکان درگیری با چند هدف وجود دارد.
اما باید توجه کرد که هر GBI فعلی اساساً برای درگیری با یک هدف طراحی شده است. ایدهای مانند MOKV (Multi-Object Kill Vehicle) برای این مطرح شده بود که یک رهگیر بتواند چند هدف را در یک «ابر تهدید» درگیر کند، اما این قابلیت مربوط به طرحهای توسعهای بوده و نباید آن را توان عملیاتی فعلی GMD دانست.
پس به زبان ساده:
یک GBI → یک هدف اصلی
چند GBI → امکان درگیری با چند هدف
تعداد رهگیریهای همزمان → عدد عمومی و تضمینشدهای ندارد و به تعداد رهگیرهای آماده، هندسه حمله، زمانبندی و شرایط درگیری بستگی دارد.
در برابر حمله بزرگ و اشباعی با تعداد زیادی ICBM و اهداف کاذب، GMD برای دفاع در برابر یک تهدید محدود طراحی شده، نه تضمین رهگیری همه موشکها.
بنابراین اگر مثلاً ۱۰ موشک بالستیک قارهپیما به سمت آمریکا شلیک شوند، نمیتوان گفت «GMD دقیقاً ۱۰ تای آنها را همزمان منهدم میکند». چنین نتیجهای از اطلاعات عمومی قابل تضمین نیست.