کلاید ویلیام تامبا (Clyde William Tombaugh) ستارهشناس آمریکایی و کاشف سیاره پلوتو بود. او در ۴ فوریه ۱۹۰۶ در شهر استریتور، ایالت ایلینوی آمریکا به دنیا آمد و در ۱۷ ژانویه ۱۹۹۷ در لاس کروس، نیومکزیکو درگذشت. نام او امروزه بیش از هر چیز با کشف پلوتو در سال ۱۹۳۰ گره خورده است؛ کشفی که برای دههها پلوتو را به عنوان نهمین سیاره منظومه شمسی معرفی کرد، تا اینکه در سال ۲۰۰۶ اتحادیه بینالمللی نجوم آن را به عنوان سیاره کوتوله طبقهبندی کرد.
کودکی و علاقه به نجوم
تامبا در خانوادهای کشاورز بزرگ شد و در کودکی به همراه خانواده به کانزاس نقل مکان کرد. علاقه او به ستارهشناسی از همان نوجوانی آغاز شد. عموی او یک تلسکوپ کوچک به او هدیه داد و همین موضوع جرقهای شد برای علاقهاش به آسمان. تامبا که امکان رفتن به دانشگاه را نداشت، با استفاده از قطعات ماشینآلات کشاورزی، قطعات یک خودروی قدیمی و آینههایی که خودش میساخت، چند تلسکوپ دستساز ساخت. او با یکی از این تلسکوپها به مشاهده دقیق سیارات، بهویژه مریخ و مشتری، پرداخت و طرحهایی از آنها کشید.
ورود به رصدخانه لوول
تامبا طرحهای خود از مریخ و مشتری را برای رصدخانه لوول در آریزونا فرستاد. این رصدخانه در آن زمان مشغول جستجو برای سیارهای ناشناخته به نام «سیاره ایکس» (Planet X) بود؛ سیارهای که اخترشناس آمریکایی، پرسیوال لوول، وجود آن را در فراسوی نپتون پیشبینی کرده بود. مدیر رصدخانه، وستو اسلیفر، از دقت و پشتکار تامبا تحت تأثیر قرار گرفت و در سال ۱۹۲۹ او را برای کار در رصدخانه استخدام کرد. تامبا در آن زمان فقط ۲۳ سال داشت و هنوز مدرک دانشگاهی نداشت.
کشف پلوتو
مأموریت اصلی تامبا در رصدخانه لوول، ادامه جستجو برای سیاره ایکس بود. او با استفاده از یک تلسکوپ اخترنگار ۱۳ اینچی، از مناطق مشخصی از آسمان عکسبرداری میکرد و سپس صفحات عکاسی را با دستگاهی به نام مقایسهگر چشمکزن با یکدیگر مقایسه میکرد. در این روش، دو عکس از یک منطقه که در زمانهای مختلف گرفته شده بود، بهسرعت پشت سر هم نمایش داده میشد؛ اگر جرمی در میان ستارگان جابهجا شده باشد، در حین چشمک زدن بهصورت یک نقطه متحرک دیده میشود.
تامبا پس از ماهها بررسی دقیق و مطالعه صدها هزار ستاره، سرانجام در ۱۸ فوریه ۱۹۳۰ متوجه یک جرم کمنور و متحرک در صورت فلکی جوزا شد. او این جرم را با مقایسه صفحات عکاسی گرفتهشده در ۲۳ و ۲۹ ژانویه ۱۹۳۰ شناسایی کرد. کشف پلوتو در ۱۳ مارس ۱۹۳۰ بهطور رسمی اعلام شد و نام «پلوتو» در ۱ مه ۱۹۳۰ برای آن انتخاب شد.
ادامه زندگی علمی
پس از کشف پلوتو، تامبا شهرت جهانی یافت. او با دریافت بورس تحصیلی به دانشگاه کانزاس رفت و مدرک کارشناسی و کارشناسی ارشد خود را در رشته نجوم دریافت کرد. او در رصدخانه لوول به پژوهشهای خود ادامه داد و علاوه بر پلوتو، ۱۴ سیارک را نیز کشف کرد. او همچنین به مطالعه ستارگان متغیر، خوشههای ستارهای و کهکشانها پرداخت و در زمینه اخترشناسی رصدی سهم مهمی داشت.
در طول جنگ جهانی دوم، تامبا به تدریس ناوبری و کارهای اپتیکی مشغول شد. پس از جنگ، در محدوده موشکی وایت سندز در نیومکزیکو به عنوان فیزیکدان اپتیک کار کرد و در توسعه تلسکوپهای ردیاب برای موشکهای V-2 نقش داشت. سپس در سال ۱۹۵۵ به دانشگاه ایالتی نیومکزیکو پیوست و تا بازنشستگی در سال ۱۹۷۳ در آنجا استاد نجوم بود. او در شکلگیری و توسعه گروه نجوم این دانشگاه نقش کلیدی داشت.
زندگی شخصی و میراث
تامبا در سال ۱۹۳۴ با پاتریشیا ادسون ازدواج کرد و صاحب دو فرزند شد. او در ۱۷ ژانویه ۱۹۹۷ در سن ۹۰ سالگی درگذشت. میراث علمی او بسیار گسترده است:
کشف پلوتو در سال ۱۹۳۰، که او را به یکی از مشهورترین ستارهشناسان قرن بیستم تبدیل کرد.
کشف ۱۴ سیارک و پژوهشهای ارزشمند در زمینه ستارگان متغیر و کهکشانها.
دریافت مدال جکسون-گیولت از انجمن سلطنتی نجوم در سال ۱۹۳۱ و جایزه لالاند از فرهنگستان علوم فرانسه.
نامگذاری سیارک ۱۶۰۴ تامبا به افتخار او.
قرار گرفتن بخشی از خاکستر او در فضاپیمای نیو هورایزنز که در ۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵ از کنار پلوتو گذشت.
نامگذاری منطقه قلبمانند معروف پلوتو به نام Tombaugh Regio به افتخار او.
کلاید تامبا نمونهای الهامبخش از یک ستارهشناس خودآموخته است که با پشتکار، دقت و عشق به آسمان، توانست یکی از مشهورترین اکتشافات نجومی تاریخ را رقم بزند.