آلوارو آلبرتو دا موتا ای سیلوا (Álvaro Alberto da Motta e Silva؛ ۱۸۸۹–۱۹۷۶) یک دریاسالار، مهندس، دانشمند و سیاست‌گذار علمی برزیلی بود که به‌عنوان پیشگام انرژی هسته‌ای در برزیل و معمار اصلی برنامه هسته‌ای این کشور شناخته می‌شود. او نه فقط یک متخصص فنی، بلکه چهره‌ای بود که پیوند عمیقی میان علم، امنیت ملی و حاکمیت برزیل برقرار کرد و نهادهای کلیدی علمی و هسته‌ای کشورش را پایه‌گذاری یا هدایت نمود.
زندگی‌نامه: از نیروی دریایی تا سنگر علم
آلوارو آلبرتو در ۲۲ آوریل ۱۸۸۹ در ریودوژانیرو به دنیا آمد. او در خانواده‌ای که پدرش پزشک و پدربزرگش داروساز بود، مسیر علوم را در پیش گرفت.
تحصیلات و ورود به نیروی دریایی: در سال ۱۹۰۶ وارد آکادمی نیروی دریایی شد و به دلیل نمرات عالی، جایزه گرین‌هالگ را دریافت کرد. او در سال ۱۹۱۱ در رشته فیزیک و مهندسی جغرافیا از دانشگاه پلی‌تکنیک ریودوژانیرو فارغ‌التحصیل شد و در مدرسه سنترال پاریس در بروکسل نیز تحصیل کرد.
حرفه علمی: او بیش از ۳۰ سال به تدریس و پژوهش پرداخت و استاد شیمی فیزیک در آکادمی نیروی دریایی بود. علایق پژوهشی او شامل مواد منفجره و به‌طور خاص انرژی هسته‌ای می‌شد. او در سال ۱۹۳۹، برای نخستین بار در برزیل، مطالعه فیزیک هسته‌ای را در آکادمی نیروی دریایی معرفی کرد.
پیشگامی در انرژی هسته‌ای و نقش‌های بین‌المللی
شهرت اصلی آلوارو آلبرتو مدیون فعالیت‌های پیشرو او در عرصه هسته‌ای است.
نمایندگی در سازمان ملل: در سال ۱۹۴۶، او به‌عنوان نماینده برزیل در کمیسیون انرژی اتمی سازمان ملل متحد (UNAEC) منصوب شد. در ژوئیه ۱۹۴۶، او به ریاست این کمیسیون رسید؛ رویدادی که در آن زمان بازتاب بین‌المللی یافت. حضور او در این کمیسیون، برزیل را به یکی از بازیگران اولیه بحث‌های جهانی دربارهٔ کنترل انرژی اتمی تبدیل کرد.
ریاست آکادمی علوم برزیل: او دو بار، در دوره‌های ۱۹۳۵–۱۹۳۷ و ۱۹۴۹–۱۹۵۱، ریاست آکادمی علوم برزیل (ABC) را بر عهده داشت و به‌عنوان چهره‌ای مورد احترام در جامعه علمی کشور شناخته می‌شد.
تأسیس CNPq و هدایت هسته‌ای: او ایده‌پرداز و نخستین رئیس شورای ملی پژوهش‌های برزیل (CNPq) بود که در ۱۵ ژانویه ۱۹۵۱ تأسیس شد. هدف اصلی این نهاد، هماهنگی و تقویت پژوهش‌های علمی، به‌ویژه در حوزه هسته‌ای بود. او از ۱۹۵۱ تا ۱۹۵۵ ریاست آن را بر عهده داشت. در دوران ریاست او، اقداماتی مانند برنامه‌ریزی برای اکتشاف ذخایر اورانیوم و توریم، و ساخت رآکتورهای هسته‌ای برای تولید رادیوایزوتوپ آغاز شد.
ملی‌گرایی هسته‌ای و «جبران خاص»
آلوارو آلبرتو چهره‌ای ملی‌گرا بود و بر این باور بود که منابع معدنی استراتژیک برزیل، مانند اورانیوم و توریم، نباید صرفاً به‌عنوان ماده خام صادر شوند. او سیاستی را با عنوان «جبران خاص» (Specific Compensation) پایه‌گذاری کرد که بر اساس آن، صادرات این مواد معدنی باید با انتقال فناوری هسته‌ای به برزیل همراه باشد تا کشور بتواند به‌طور مستقل در این عرصه فعالیت کند.
او در راستای همین سیاست، در سال ۱۹۵۳ به آلمان غربی سفر کرد و مقدمات خرید سانتریفیوژهای غنی‌سازی اورانیوم را فراهم آورد؛ اقدامی که آن را نخستین گام برای دستیابی به چرخه سوخت هسته‌ای مستقل می‌دانست. با این حال، با تغییر دولت برزیل در سال ۱۹۵۴ و روی کار آمدن دولتی متمایل به آمریکا، سیاست هسته‌ای کشور تغییر کرد و آلوارو آلبرتو به دلیل مخالفت با این رویکرد جدید، از ریاست CNPq برکنار شد.
میراث: نامی که بر تأسیسات هسته‌ای برزیل ماندگار شد
میراث او امروزه در ساختار علمی و هسته‌ای برزیل کاملاً مشهود است:
نیروگاه هسته‌ای انگِرا: مجموعه نیروگاه‌های هسته‌ای برزیل در شهر انگِرا دوس رئیس، به افتخار او «نیروگاه هسته‌ای دریاسالار آلوارو آلبرتو» (CNAAA) نام‌گذاری شده است. او خودِ ایده‌پرداز ساخت این نیروگاه بود، اما در سال ۱۹۷۶ درگذشت و نتوانست شاهد بهره‌برداری از نخستین واحد آن (Angra 1) باشد.
برنامه هسته‌ای نیروی دریایی: تلاش‌های پیشرو او زمینه‌ساز برنامه هسته‌ای نیروی دریایی برزیل (PNM) شد؛ برنامه‌ای که بعدها به توسعه فناوری بومی غنی‌سازی اورانیوم و پیشرفت در طراحی زیردریایی هسته‌ای انجامید.
جایزه علمی: جایزه‌ای معتبر در برزیل با نام «جایزه دریاسالار آلوارو آلبرتو» به پژوهشگران برجسته اهدا می‌شود.
در یک نگاه، آلوارو آلبرتو دا موتا ای سیلوا را می‌توان بنیان‌گذار نگاه راهبردی به علم و فناوری در برزیل دانست؛ نگاهی که در آن، استقلال علمی، توسعه صنعتی و حاکمیت ملی مفاهیمی درهم‌تنیده بودند و هستهٔ آن، دستیابی به دانش و فناوری هسته‌ای بومی بود.