لیو یانگ (Liu Yang) یکی از نامآورترین فضانوردان چین و نخستین زن چینی است که به فضا سفر کرده است. او با دو ماموریت فضایی، دکترای جامعهشناسی، مسئولیتهای اجتماعی و حضور الهامبخش در رسانهها، به چهرهای نمادین از پیشرفت زنان چینی و برنامه فضایی این کشور تبدیل شده است.
تولد، خانواده و سالهای نخست زندگی
لیو یانگ در ۶ اکتبر ۱۹۷۸ در شهر ژنگژو، مرکز استان هنان در چین، به دنیا آمد. اصالت خانواده او به شهر لینژو در همان استان بازمیگردد. پدرش، لیو شیلین، مهندس بود و مادرش، نیو شییون، در یک کارخانه خودروسازی کار میکرد. زندگی در خانوادهای ساده و سختکوش، از کودکی روحیه نظم، پشتکار و مسئولیتپذیری را در او پرورش داد.
او در دوران مدرسه، شاگردی ممتاز بود. در دبستان از نخستین گروهی بود که به سازمان پیشاهنگی جوانان پیوست و به عنوان مسئول آموزشی کلاس انتخاب شد. در دبیرستان نیز در تشکلهای دانشآموزی فعالیت داشت، در مسابقات زبان انگلیسی مقام آورد و در نهایت به عنوان یکی از دانشآموزان برجسته ژنگژو شناخته شد.
ورود به نیروی هوایی و خلبانی
در سال ۱۹۹۷، زمانی که نیروی هوایی چین برای نخستین بار در استان هنان از میان دختران دبیرستانی خلبان میپذیرفت، معلم لیو یانگ او را تشویق کرد که در آزمون شرکت کند. او با نمرهای بالاتر از خط پذیرش دانشگاههای ممتاز، وارد دانشگاه هوانوردی نیروی هوایی چین (آکادمی پرواز) شد. این انتخاب، مسیر زندگی او را برای همیشه تغییر داد.
لیو یانگ در سال ۲۰۰۱ به حزب کمونیست چین پیوست. پس از فارغالتحصیلی، به عنوان خلبان نیروی هوایی چین خدمت کرد و با انواع هواپیماهای آموزشی و جنگی پرواز کرد. گفته میشود او در مجموع حدود ۱۶۸۰ ساعت پرواز داشت و در یگانهای پروازی نیز مسئولیتهای فرماندهی را تجربه کرد. این سالها، پایهای شد برای انتخاب او به عنوان فضانورد.
انتخاب به عنوان فضانورد
در سال ۲۰۱۰، لیو یانگ در دومین گروه فضانوردان چین پذیرفته شد. در آن دوره، او و وانگ یاپینگ دو زن برگزیده بودند. تمرینهای فضانوردی بسیار سخت بود: پروازهای شبیهسازیشده، تحمل گرانش شدید، بقا در شرایط سخت، آموزشهای فنی و پزشکی، و آمادگی روانی برای ماموریتهای طولانی. لیو یانگ به سرعت توانست اعتماد مربیان را جلب کند و به یکی از گزینههای اصلی برای ماموریت شنژو ۹ تبدیل شود.
ماموریت شنژو ۹: نخستین زن چینی در فضا
در ۱۶ ژوئن ۲۰۱۲، لیو یانگ همراه با جینگ هایپنگ (فرمانده) و لیو وانگ با فضاپیمای شنژو ۹ به فضا رفت. این ماموریت، نخستین پرواز سرنشیندار چین به آزمایشگاه فضایی تیانگونگ-۱ بود. شنژو ۹ در ۱۸ ژوئن به تیانگونگ-۱ متصل شد و نخستین الحاق دستی چین با موفقیت انجام شد.
لیو یانگ در این ماموریت ۱۳ روزه، آزمایشهای پزشکی، فیزیولوژیکی و فنی انجام داد. او به عنوان نخستین زن چینی در فضا، به چهرهای نمادین در سراسر کشور تبدیل شد. بازگشت او در ۲۹ ژوئن ۲۰۱۲ با موفقیت انجام شد. پس از آن، لقب «قهرمان فضانورد» و مدال شایستگی پرواز فضایی به او داده شد.
بین دو ماموریت: تحصیل، مسئولیت و حضور اجتماعی
لیو یانگ پس از نخستین پرواز، مسیر علمی و اجتماعی خود را ادامه داد. او در دانشگاه تسینگهوا در رشته جامعهشناسی تحصیل کرد و موفق به دریافت مدرک دکترا شد. این موضوع نشان میدهد که او فقط یک خلبان و فضانورد نبوده، بلکه به دنبال درک عمیقتر از جامعه و نقش زنان در آن نیز بوده است.
او همچنین به عنوان نماینده دوره دوازدهم کنگره ملی خلق چین انتخاب شد و در سال ۲۰۱۸ به عنوان معاون فدراسیون زنان تمام چین منصوب شد. لیو یانگ در سخنرانیها و برنامههای عمومی، به ویژه برای تشویق دختران و زنان به علم و فناوری، حضور فعال داشته است.
ماموریت شنژو ۱۴: بازگشت به فضا پس از ده سال
در ۵ ژوئن ۲۰۲۲، لیو یانگ برای دومین بار به فضا رفت. این بار او در ماموریت شنژو ۱۴ همراه با چن دونگ (فرمانده) و کای شوزه بود. آنها به ایستگاه فضایی تیانگونگ سفر کردند و حدود شش ماه (۱۸۳ روز) در مدار زمین ماندند.
در این ماموریت، ماژولهای آزمایشگاهی ونتیان و منگتیان به ایستگاه اضافه شدند و ایستگاه فضایی چین عملاً تکمیل شد. در ۱ سپتامبر ۲۰۲۲، لیو یانگ همراه با چن دونگ یک راهپیمایی فضایی انجام داد. او به عنوان دومین زن چینی پس از وانگ یاپینگ در فضای باز فعالیت کرد. بازگشت آنها در ۴ دسامبر ۲۰۲۲ بود. این ماموریت، لیو یانگ را به یکی از معدود فضانوردان چینی تبدیل کرد که دو بار به فضا رفتهاند.
زندگی شخصی
لیو یانگ با ژانگ هوا، خلبان نیروی هوایی، ازدواج کرده است. آنها در سال ۲۰۰۴ ازدواج کردند. حاصل این ازدواج فرزندانی است. پیش از نخستین پرواز، لیو یانگ نامهای احساسی به همسر و پسرش نوشت که بعدها منتشر شد و بازتاب گستردهای یافت. او در مصاحبهها گفته است که خانوادهاش بزرگترین پشتیبان او بودهاند.
افتخارات
لیو یانگ جوایز متعددی دریافت کرده است، از جمله:
عنوان «قهرمان فضانورد»
مدال درجه یک شایستگی پرواز فضایی
نشانهای مربوط به خدمات برجسته در برنامه فضایی چین
چهره الهامبخش زنان چینی در رسانهها
حضور او در کادر فضانوردی چین، راه را برای حضور بیشتر زنان در برنامه فضایی این کشور هموار کرد.
اهمیت و میراث
لیو یانگ فقط یک فضانورد نیست؛ او نماد ورود زنان چینی به عرصهای است که پیش از آن عمدتاً در انحصار مردان بود. او با دو ماموریت فضایی، دکترای جامعهشناسی و مسئولیتهای اجتماعی، تصویری جدید از زن چینی ارائه کرده است: همزمان دانشمند، خلبان، مادر و مدیر. در چین او را گاهی «بانوی فضانورد» یا «شکوفه آسمان» مینامند. برای بسیاری از دختران چینی، او ثابت کرد که مرزهای جنسیتی و اجتماعی قابل عبور است.
جمعبندی
لیو یانگ، زاده ۱۹۷۸ در ژنگژو، نخستین زن فضانورد چین، عضو سپاه فضانوردان چین، کهنهکار دو ماموریت شنژو ۹ و شنژو ۱۴، دکترای جامعهشناسی از دانشگاه تسینگهوا، معاون فدراسیون زنان چین، و یکی از چهرههای ماندگار تاریخ فضایی چین است. او با شجاعت، پشتکار و هوش خود، نام چین را در فهرست کشورهایی ثبت کرد که زنان را به فضا فرستادهاند و راه را برای نسلهای بعدی زنان فضانورد هموار ساخت.