برای سالهای متمادی، سفر به فضا رویایی دستنیافتنی برای بسیاری از ملتها بود؛ عرصهای که تنها در اختیار معدودی از قدرتهای بزرگ فناوری قرار داشت. اما همکاریهای بینالمللی در عصر جدید، این مرزهای بلند را کمرنگتر کرده و درهای ایستگاههای فضایی را به روی کشورهایی گشوده است که پیشتر تنها تماشاگر این عرصه بودند. در این میان، پاکستان گامی تاریخی و بیسابقه در برنامهٔ فضایی خود برداشته و نام خود را در میان کشورهای صاحبفضانورد ثبت کرده است. این دستاورد بزرگ، ثمرهٔ همکاریهای راهبردی و عمیق میان پاکستان و چین است که در قالب توافقنامهٔ همکاری فضایی در فوریهٔ ۲۰۲۵ در اسلامآباد به امضا رسید.
بر اساس این توافق، سازمان فضایی پاکستان (SUPARCO) و ادارهٔ فضایی سرنشیندار چین (CMSA) فرایند انتخاب اولین گروه از فضانوردان خارجی برای مأموریت به ایستگاه فضایی تیانگونگ را آغاز کردند. این فرایند در آوریل ۲۰۲۶ به پایان رسید و دو خلبان نیروی هوایی پاکستان به نامهای محمد ذیشان علی و خرم داوود به عنوان اولین فضانوردان خارجی تاریخ برنامهٔ فضایی چین انتخاب شدند. این رویداد، نقطهٔ عطفی در تاریخ فضایی هر دو کشور محسوب میشود؛ چراکه نهتنها پاکستان را در جمع معدود کشورهای دارای برنامهٔ فضایی سرنشیندار قرار میدهد، بلکه برای اولین بار یک فضانورد خارجی پا به ایستگاه فضایی چین خواهد گذاشت.
نخستوزیر پاکستان، شهباز شریف، این انتخاب را «نشانهای دیگر از دوستی عمیق میان دو کشور» و «آغازگر اکتشافات عمیق فضایی برای پاکستان» توصیف کرد و با برگزاری نشستی ویژه از این دو فضانورد تجلیل نمود. وزارت اطلاعات پاکستان نیز این اتفاق را «گامی مهم در مسیر کاوشهای فضایی پاکستان» و «نقطهعطفی در برنامهٔ مأموریت فضایی سرنشیندار این کشور» خواند.
خرم داوود کیست؟
خرم داوود (Khurram Daud) یکی از دو فضانورد منتخب پاکستان برای مأموریت به ایستگاه فضایی چین است. او در کنار محمد ذیشان علی، به عنوان اولین فضانوردان خارجی تاریخ برنامهٔ فضایی سرنشیندار چین انتخاب شده است.
پیشینهٔ نظامی و حرفهای
خرم داوود یک خلبان نیروی هوایی پاکستان (Pakistan Air Force) است که در حال حاضر در این نیرو مشغول به خدمت میباشد. برخی منابع نیز او را با درجهٔ فرمانده (Commander – معادل سروان یا ناخدای دوم) معرفی کردهاند که پیشتر در هوانوردی نیروی دریایی پاکستان خدمت میکرده است. با این حال، اطلاعات دقیقتری دربارهٔ سابقهٔ عملیاتی، نوع هواپیماهای تحت فرمان یا تعداد ساعات پرواز او در دسترس نیست و بهنظر میرسد این جزئیات همچنان در هالهای از ابهام باقی مانده است.
فرایند انتخاب
انتخاب خرم داوود و همتای او، فرایندی بسیار سختگیرانه و چندمرحلهای بود که شامل ارزیابیهای دقیق پزشکی، روانشناختی و فنی میشد. این مراحل ابتدا در پاکستان و سپس در مرکز آموزش فضانوردان چین (Astronaut Centre of China) در پکن انجام شد و نهایتاً این دو نفر بهعنوان نامزدهای نهایی برگزیده شدند. معیارهای این گزینش بر اساس استانداردهای بینالمللی پروازهای فضایی سرنشیندار طراحی شده بود.
آموزش و مأموریت آینده
خرم داوود به همراه محمد ذیشان علی، برای گذراندن دورههای پیشرفتهٔ آموزش فضانوردی، راهی چین شدهاند. آنها هم اکنون بهعنوان فضانوردان ذخیره (reserve astronauts) دورههای آموزشی را زیر نظر متخصصان چینی میگذرانند. پس از اتمام تمامی دورهها و قبولی در ارزیابیهای نهایی، یکی از این دو برای شرکت در یک مأموریت فضایی بهعنوان متخصص محموله (Payload Specialist) انتخاب خواهد شد.
اهمیت تاریخی
اگر خرم داوود برای این مأموریت برگزیده شود، او نهتنها اولین فضانورد خارجی خواهد بود که وارد ایستگاه فضایی چین (تیانگونگ) میشود، بلکه اولین شهروند پاکستان خواهد بود که به مدار زمین میرسد. مأموریت او که پیشبینی میشود در اواخر سال ۲۰۲۶ انجام شود شامل انجام آزمایشهای علمی متعدد در شرایط ریزگرانش در حوزههایی همچون علم مواد، فیزیک سیالات، علوم زیستی و زیستفناوری خواهد بود. نتایج این پژوهشها میتواند کاربردهای عملی در زمینههایی مانند تابآوری اقلیمی، امنیت غذایی و نوآوری صنعتی داشته باشد.
بهطور خلاصه، خرم داوود نهتنها یک خلبان ماهر نیروی هوایی پاکستان است، بلکه اکنون بهعنوان نماد همکاریهای راهبردی پاکستان و چین و پیشگام عرصهٔ فضایی کشورش شناخته میشود؛ مردی که نامش در تاریخ فضایی پاکستان برای همیشه ثبت خواهد شد.