ساتيندر كومار سيكا در ۲۲ نوامبر ۱۹۴۱ در شهر جهنگ ماغیانا (Jhang Maghiana) در هند بریتانیا متولد شد؛ شهری که امروزه در پاکستان قرار دارد. او تحصیلات خود را با دریافت مدرک کارشناسی (BSc) در سال ۱۹۶۰ از دانشگاه پنجاب به پایان رساند.
نکته قابل توجه این است که سيكا در ۱۸ سالگی و بلافاصله پس از فارغالتحصیلی، از طریق مدرسه آموزشی (Training School) به مرکز تحقیقات اتمی بهابها (BARC) پیوست. او سپس در سال ۱۹۷۰ موفق به اخذ مدرک دکتری (PhD) از دانشگاه بمبئی شد. استاد راهنمای او در این مقطع، راجاگوپالا چیدامبارام بود؛ فیزیکدان هستهای برجستهای که بعدها همکار نزدیک او در آزمایشهای هستهای پوخران شد.
حرفه علمی و تحقیقات بنیادی
حرفه سيكا در BARC از سال ۱۹۶۱ تا ۲۰۰۲ به طول انجامید و بیش از چهار دهه را در بر گرفت. حوزههای تخصصی او شامل پراش نوترون، بلورشناسی با اشعه ایکس، و فیزیک فشار بالا و امواج شوک بود.
دستاوردهای علمی برجسته او عبارتند از:
حل مسئله فاز در بلورشناسی نوترونی: تحقیقات اولیه او در این زمینه، به ویژه استفاده از روشهای پراکندگی غیرعادی و مستقیم، توسط اتحادیه بینالمللی بلورشناسی (IUCr) به عنوان ابزار آموزشی پذیرفته و در مطالب آموزشی این نهاد گنجانده شد. یکی از مطالعات شاخص اولیه او، پراش نوترونی تککریستالی بر روی پتاسیم اگزالات مونوهیدرات در راکتور تحقیقاتی CIRUS در ترمبای بود.
تأسیس اولین آزمایشگاه فشار بالا در هند: سيكا اولین آزمایشگاه کشور برای تولید فشار استاتیک (با استفاده از سلولهای سندان الماس) و تولید امواج شوک (با تفنگ گازی) را بنا نهاد. این آزمایشگاه برای توسعه کدهای رایانهای جهت طراحی، شبیهسازی و تخمین قدرت مواد منفجره هستهای حیاتی بود.
مدلسازی معادله حالت (EOS): او و همکارانش بر اساس نظریه یونیزاسیون ساها، مدلی برای محاسبه معادله حالت جامدات در ناحیه فشار میانی (۵۰۰-۱۰۰۰ گیگاپاسکال) توسعه دادند.
مطالعات فاز امگا: او حجم وسیعی از کار بر روی تشکیل فاز امگا در آلیاژها و عناصر واسطه تحت فشارهای استاتیک و شوک انجام داد. مقاله مروری او با عنوان “Omega Phase in Materials” (فاز امگا در مواد) به عنوان یک کتاب درسی توسط پژوهشگران فیزیک ماده چگال و علم مواد در نظر گرفته میشود.
گذارهای فاز کریستال به آمورف: او به طور گسترده بر روی گذارهای فاز کریستالی به آمورف القا شده توسط فشار بالا کار کرد.
سيكا بیش از ۱۵۰ مقاله در نشریات معتبر بینالمللی به چاپ رساند. او همچنین عضو کمیته اجرایی انجمن بینالمللی پیشرفت تحقیقات و فناوری تحت فشار بالا (۱۹۹۷-۲۰۰۰) و مشاور کمیسیون فشار بالای IUCr (۲۰۰۲-۲۰۰۶) بود.
نقش محوری در برنامه تسلیحات هستهای هند
نقش سيكا در برنامه هستهای هند، او را به یکی از معماران اصلی قدرت هستهای این کشور تبدیل کرد.
آزمایش “بودای خندان” (۱۹۷۴): او در سال ۱۹۶۹ به تیم برنامه تسلیحات هستهای هند پیوست و عضو تیمی بود که در ۱۸ مه ۱۹۷۴ اولین آزمایش بمب هستهای هند را با موفقیت انجام داد.
آزمایشهای پوخران-۲ (۱۹۹۸): سيكا سرپرست تیم توسعه سلاح گرماهستهای (هیدروژنی) در آزمایشهای پوخران-۲ بود. گفته میشود که راجاگوپالا چیدامبارام، مرشد او، مسئولیت توسعه دستگاه آزمایش گرماهستهای را پس از مشورت با نخستوزیر وقت، پی. وی. ناراسیما رائو، به سيكا سپرد. سيكا یک دستگاه تازهطراحیشده با استفاده از یک بمب شکافت تقویتشده به عنوان چاشنی، برای استفاده در موشک بالستیک توسعه داد.
دفاع از نتایج آزمایشها: پس از آزمایشهای ۱۹۹۸، سيكا یکی از مدافعان سرسخت موفقیتآمیز بودن آزمایش گرماهستهای هند بود. او و آنیل کاکودکار (رئیس وقت کمیسیون انرژی اتمی) در مقالهای مشترک، نتایج اولیه اندازهگیریهای حرکت زمین نزدیک و سوابق لرزهای را ارائه کردند و بر اساس آن، نسبت بازده بین انفجارهای ۱۹۷۴ و ۱۹۹۸ را ۴.۴۵ برابر تخمین زدند. این در حالی بود که برخی کارشناسان غربی و حتی یکی از دانشمندان سابق DRDO، کی. سانتانام، ادعا کردند که آزمایش گرماهستهای ۱۹۹۸ یک “شکست” (fizzle) بوده است. سيكا این ادعاها را قاطعانه رد کرد.
جوایز و افتخارات
دکتر سيكا برای خدمات علمی و ملی خود جوایز متعددی دریافت کرد:
پادما شری (Padma Shri): چهارمین نشان افتخار غیرنظامی هند، در سال ۱۹۹۹.
جایزه H. K. Firodia برای تعالی در علم و فناوری (۱۹۹۸).
مدال Meghnad Saha از آکادمی ملی علوم هند (۲۰۱۰).
جایزه یک عمر دستاورد از انجمن هستهای هند (۲۰۰۷) و اداره انرژی اتمی (DAE).
مدال Homi Jehangir Bhabha از INSA (2005).
عضويت در فرهنگستانهای علوم: او به عنوان عضو (Fellow) در هر سه آکادمی ملی علوم هند (INSA، IASc، NASI) پذیرفته شد.
موقعیتهای کلیدی و اواخر عمر
سيكا در طول دوران حرفهای خود مناصب مهمی را بر عهده داشت:
مدیر گروه فیزیک اتمی و ماده چگال در BARC.
دبیر علمی مشاور علمی اصلی دولت هند از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۸.
استاد کرسی هومی بهابها (Homi Bhabha Chair Professor) در BARC از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۳.
ساتيندر كومار سيكا در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۳ در سن ۸۲ سالگی، در حالی که برای دیدار فرزندانش به بوستون سفر کرده بود، درگذشت. او به عنوان “یکی از پیشگامان فیزیک فشار بالا در هند” و دانشمندی که سهمی ماندگار در امنیت ملی این کشور داشت، به یاد میآید.