ادوارد تلر کیست؟
دانشمند هسته ای آمریکا
ادوارد تلر (Edward Teller) یکی از نامهای کلیدی و در همان حال جنجالیترین چهرههای تاریخ فیزیک هستهای و سیاست دفاعی آمریکا در قرن بیستم است. او در ۱۵ ژانویه ۱۹۰۸ در بوداپست، در خانوادهای یهودی به دنیا آمد. تحصیلات خود را در آلمان ادامه داد و زیر نظر ورنر هایزنبرگ در دانشگاه لایپزیگ دکتری فیزیک نظری گرفت. با به قدرت رسیدن نازیها، مانند بسیاری از دانشمندان یهودیتبار، آلمان را ترک کرد و پس از مدتی اقامت در بریتانیا، به ایالات متحده مهاجرت کرد. در آمریکا، او خیلی زود به حلقه دانشمندانی پیوست که بعدها پروژه منهتن را شکل دادند.
تلر پیش از شهرت سیاسیاش، فیزیکدانی توانا بود. اثر یان–تلر در شیمی کوانتومی و گذارهای گامو–تلر در واپاشی بتا از جمله مشارکتهای علمی او هستند. با این حال، نام او بیش از هر چیز با سلاحهای هستهای گره خورده است. تلر در پروژه منهتن در آزمایشگاه لوس آلاموس نقش داشت، اما شهرت اصلی او مدیون تلاش بیوقفهاش برای ساخت بمب هیدروژنی است. او از همان اوایل به امکان استفاده از همجوشی هستهای برای ایجاد انفجاری بسیار قویتر از بمب اتمی پی برد و پس از جنگ جهانی دوم، به یکی از اصلیترین مدافعان و معماران برنامه سلاحهای گرماهستهای آمریکا تبدیل شد. به همین دلیل او را «پدر بمب هیدروژنی» مینامند. در سال ۱۹۵۲، آزمایش «آیوی مایک» به عنوان اولین انفجار گرماهستهای موفق، نقطه عطفی در این مسیر بود.
تلر تنها یک فیزیکدان نبود؛ او چهرهای سیاسی و سیاستگذار نیز بود. او در تأسیس آزمایشگاه ملی لارنس لیورمور در سال ۱۹۵۲ نقشی محوری داشت، آزمایشگاهی که به کانون توسعه سلاحهای هستهای آمریکا تبدیل شد. در سال ۱۹۵۴، شهادت او در جلسه امنیتی علیه جی. رابرت اوپنهایمر، بسیاری از همکاران علمی را از او دور کرد و به وجههای بحثبرانگیز برایش ساخت. در دهه ۱۹۸۰ نیز او یکی از حامیان سرسخت طرح «ابتکار دفاع راهبردی» یا «جنگ ستارگان» رونالد ریگان بود.
زندگی تلر ترکیبی از نبوغ علمی، جاهطلبی، ترس از کمونیسم و اعتقاد راسخ به بازدارندگی هستهای بود. او تا پایان عمر از توسعه سلاحهای هستهای و آزمایشهای آن دفاع کرد و در عین حال به انرژی هستهای صلحآمیز نیز علاقه داشت. میراث او امروز میان تحسین برای پیشبینیهای راهبردی و انتقاد از پیامدهای اخلاقی سلاحهای کشتار جمعی تقسیم شده است.