پاوله ساویچ (Pavle Savić) دانشمند و فیزیک‌شیمیدان برجسته اهل یوگسلاوی (صربستان) بود که نقش مهمی در یکی از مهم‌ترین کشف‌های علمی قرن بیستم، یعنی کشف شکافت هسته‌ای، ایفا کرد. او همچنین بنیان‌گذار مؤسسه هسته‌ای وینچا، یکی از مهم‌ترین مراکز علمی یوگسلاوی سابق، بود.
تولد و تحصیلات
پاوله ساویچ در ۱۰ ژانویه ۱۹۰۹ در شهر سالونیک (Thessaloniki) در یونان به دنیا آمد، جایی که پدرش به عنوان دامپزشک در گمرک مشغول به کار بود. او بزرگ‌ترین فرزند از پنج فرزند خانواده بود. دوران کودکی او مصادف با جنگ‌های بالکان و جنگ جهانی اول بود و خانواده‌اش مجبور به نقل مکان شدند. او تحصیلات ابتدایی را در سویلایناتس (Svilajnac) آغاز کرد و سپس در بلگراد و پوژارواتس (Požarevac) ادامه داد و در سال ۱۹۲۷ از دبیرستان فارغ‌التحصیل شد.
ساویچ در سال ۱۹۳۲ مدرک خود را در رشته شیمی فیزیک از دانشگاه بلگراد دریافت کرد.
همکاری با کوری و نقش در کشف شکافت هسته‌ای
مهم‌ترین فصل زندگی علمی ساویچ در پاریس رقم خورد. او در آزمایشگاه رادیوم (Radium Institute) زیر نظر ایرن ژولیو-کوری، برنده جایزه نوبل، مشغول به کار شد. همکاری آن‌ها در بازه زمانی ۱۹۳۷ تا ۱۹۳۹ بسیار ثمربخش بود.
در آن زمان، دانشمندان در تلاش برای درک رفتار اورانیوم تحت بمباران نوترونی بودند. ساویچ و ایرن کوری در اوایل سال ۱۹۳۸ آزمایش‌هایی انجام دادند و فعالیتی را مشاهده کردند که آن را به عنصر اکتینیم نسبت دادند. اگرچه تفسیر اولیه آن‌ها دقیق نبود، اما کارهای تجربی آن‌ها مسیر را برای اتو هان و فریتس اشتراسمان هموار کرد تا در اواخر همان سال بتوانند وجود باریم را به عنوان محصول شکافت اورانیوم اثبات کنند و بدین ترتیب کشف شکافت هسته‌ای را نهایی کنند. به دلیل همین مشارکت کلیدی، ساویچ به عنوان یکی از پیشگامان این حوزه شناخته می‌شود و همراه با ایرن ژولیو-کوری نامزد جایزه نوبل فیزیک شد.
یوگسلاوی: مبارزات سیاسی و بنیان‌گذاری وینچا
با آغاز جنگ جهانی دوم، ساویچ فرانسه را ترک کرد و به یوگسلاوی بازگشت تا به عنوان یکی از پارتیزان‌های یوگسلاوی علیه اشغالگری نازی‌ها بجنگد. او پس از جنگ، نقشی کلیدی در بازسازی علمی کشور ایفا کرد.
مهم‌ترین اقدام او پس از جنگ، تأسیس مؤسسه علوم هسته‌ای وینچا (Vinča Institute of Nuclear Sciences) در سال ۱۹۴۸ بود. او این مؤسسه را با گرد هم آوردن نخبگان علمی جوان یوگسلاوی بنیان نهاد و اولین مدیر آن شد. این مؤسسه به مرکز اصلی برنامه هسته‌ای یوگسلاوی تبدیل شد و تحقیقات گسترده‌ای در زمینه فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی در آن انجام می‌شد.
فعالیت‌های آکادمیک و علمی گسترده
ساویچ فعالیت علمی خود را محدود به فیزیک هسته‌ای نکرد. او استاد دانشگاه بلگراد بود و در کنار رادیوویه کاشانین (Radivoje Kašanin) نظریه‌ای نیمه‌کلاسیک درباره رفتار مواد تحت فشارهای بالا ارائه داد و از آن برای توضیح پدیده‌های اخترفیزیکی و ژئوفیزیکی استفاده کرد. او همچنین آثاری در زمینه کیهان‌زایی (cosmogony) منتشر کرد و فرضیه‌ای برای حل مسئله منشأ چرخش اجرام آسمانی ارائه داد.
او از سال ۱۹۷۱ تا ۱۹۸۱ ریاست فرهنگستان علوم و هنرهای صربستان (SANU) را بر عهده داشت. در سال ۱۹۸۱ بازنشسته شد و در همان سال جایزه مدال طلای لومونوسوف را دریافت کرد.
میراث و درگذشت
پاوله ساویچ تا آخرین روزهای زندگی‌اش به فعالیت علمی ادامه داد و آخرین مقاله علمی خود را چند ماه پیش از مرگش منتشر کرد. او در ۳۰ مه ۱۹۹۴ در سن ۸۵ سالگی در بلگراد درگذشت.
میراث او فراتر از یک کشف علمی است. او نمادی از پیوند علم و تعهد اجتماعی بود و همواره برای استفاده صلح‌آمیز از دستاوردهای علمی و تربیت نسل‌های جدید دانشمند تلاش کرد. مؤسسه وینچا که او بنیان گذاشت، امروزه به یک مؤسسه علمی چندرشته‌ای پیشرو تبدیل شده است.